By ~
ZOMI sung ah Nam 9 kikhaikhawm ahi a, huaite lak a Nam khat, 'Paite-Zomi' kichi te'n Paunak nalh mahmah khat ana neih uh tuh, 'Kamsiam in Sial lei a Sang' chih ahi. Himahleh, hiai paunak i zuikha kei ua, hichibang a paunak neiloute sang in i kamsiam kei zaw uh abang hi. Kamsiam louh mai hileh hoih di, i kampaute uh 'Tangkha' bangmai in a kha velvul maimah hi.
I Zogam uah, Pathian hehpihna ziak in A zawng-ahau in Office tuamtuam ah thil sai di i neita ua, kipahhuai mahmah hi. Pitek-Putekte nasan in Bank Account a neih uh ngai chih ahi nawn a, a saisak di thulim omkei leh amau mah a kisai uh ngai pawl om abang hi. Huchih hun chiang in, Officer tuamtuam a maituah uh ngai hi. Zum pipi a hong maituah uh eive ! A zum didan uh ana thei hile chin zaw maw...?
Bank lamte hi'n *Banklou lam hitaleh, Front Desk a mipi toh ki deal dia tute bek adan ana om deuh d'uh i sak leh i gintak a bang kei. I dotnate zaw, Bil (ear) nei a navaktak a omte adia zaklouh ngaihna omlou hi a; Na-ngong ahih ua leh a sepna uapan tawpsak/Kitawp maile uh bang a chi dia?
Counter a tu phenphan, mi'n thil banghiam a va kan chia buai hi awmtak a mile enlou a tom chikchik a kidawn lauhlauh te i siamdan uh ana hi maimah ta. Tawndan a nei i hita uh hia leh? US President, Barack Obama, India Prime Minister, Manmohan Singh chihte lawi toh dinmun kibang hile uh kilawm a hong om hial chiang un zaw...? Huchi dia lah a hihna uh thupia lua hilou zel..!! Mizawng leh Mihau bang khensiam zawzen, ''A haute hauden a, azawngte zawngden lou di ahi'' chih theilou a duam ! Pawlam et a Minuai a deuh a i koihte bang i kou suk pah toihtoih mawk uhi. Zum pipi a hong pha uh ahihlam theisiam sam le zaw...!
I Zogam ua Government School te tamlou i nagen khin ua. Tu'n Private Institution lam buluh nawn leng i chi hi. Private Institution khenkhat, Business hoihtak khat a suak mawk uhi. 'Manipur a Industry lianpen, Underground' chihbang deuh in, 'Manipur a Business lianpen Private School te ahi' chi leng sau i khial law kei ding. Private Institution khenkhat ngial bang zaw, a ngaihna omlou eive. Result hoihtak bang hon neih chiang un, changkanna khat bang a ngai in, School Fee te su pung hulhul maimah uhi. Hiaite enkai di'n i Siamsinna lam ua Lubawk deuhte'n Mizawngte Khualna a maloubang hong pat ua, pan laktheihna teng ah hong la maile uh bang a chi dia? Hichih a chu, kine gawng gai di i hi uh..!!
Huchi bang kawmkal ah, Private hichiahlou, Mission School te'n le a 'Objective' uh hamhaih kha dekdek uh a dia o chihtheih hun tam nawn hi. A school 'run' zoulou di zen a fee a tawmsak d'uh chu ahi zozen kei a, himahleh naupangte Salam leh khalam a bah leh chaute a panpih ua leh a tup uh semkha pen himailou hia? Mission hi'n *Sonlou hita henla'n, Private hi'n *Vate lou hitaleh, 'Admission Test' i bawl veu pen uh ahi, lai-dip nasak tuntun..! A kaina lui uapan, Documents poimoh teng hon puaksuah nak ualeh hun himai lou hia? Rights to Education Rule bohsiatna chikhat ahi. School kai dia kisate Admission test in omzia anei kei; 'Siamsin dia kisa dekpan ahi ua, a siamsa bel hilou ahi uh' chih thei ta ni.
Nu-le-Pate summuhna a kibang kei a, khenkhatte hausa mahmah le uh leng, akhente ngial Lou nasem, Suangtum sek, Hol haal chihte khawng a kuan a nek di ana sutuah zou hamham ahi tangpi uhi. I nekzonnate uh deihtel theih hileh zaw, hichibangte kinawlkhin law di hiven..! Zoudawn lam leh Lamka zaang a i nekzonna uh haksatdante i kikum zual di'ng.
Zoudawn lam a nekzonna tangpi ahihleh, Mual leh taangte Meetgiau ahi mai hi. Nu-le-pa tamzaw, 'Mualmet High Skul ah kai ua, Pen din tukawi leh tempawng' zang uhi. I nekzonna uh, gammang kepbitna toh kimelma ana hizel hi. Himahleh, I nekzonna a deihtelna omlou hiven.! Hol halkei mawk le, LPG Refill lah kidaih mahmah lou ahih cia.!! I louhal chiang un gam vatlouhte a katsiat louhna di'n pilvang mai ni maw, i lou neihdan lah tawpsan thei vuallou i hih chiah. Gua leh Mau te khanghat zaw ahihziak un, Sing sang in gua leh maute zangtang zaw le, sing leh lou kembit i hipah ding, I gam uh se leh, van kheng bang a kheng theih hilou di ahih man in.
Lamka zaang lam tung khawm nawn le, hiaimun a i nekzonnate uh a tuamtuam ana hinawn hi. Himahleh, a haksa diak teng i gen ding uh. I Lanva dung ua Suangtum laihkhiat chihbang, Cement tok a kiloh chihbang, Suangtum seek neen a zuak zel chihte a haksa pawl ahi. Deihtelna omthei leh kuan suang gikpi a va domdom dia eita? Government in hiaite a khaam ua, hoih mahmah, himahleh a khaam kawmkawm un, kingakna tham ching ding, Scheme bangbang hiam hon ngaihtuah khe le uh i chi hi.
Suangtum laihkhiat ziak in Lanva lui a kang dekta a, Singtum laihkhiat ziak in, i gam uh a lum deuhdeuh a, vuahtui a tawm deuhdeuh banah, huihsiang a tawm deuhdeuh hi. Himahleh, hiaite i hihna ah, tuasang in pilvang zaw deuh leng chinuam i hi. Suangtum omlou in Government in leng Lampi a bawl thei kei. A zatna di a tam mahmah, huaiziak in Suang zatna atam a, suang zang a thil i bawl chiang in Sawt daihdeuh di'n aw.? Suangtum mai toh (Alkatara tellou), Lampi bawl kei le, bawl thakthak ngailou dia, suang bangzah hiam ki save di hiven maw.!
* Aban,'' ZOGAM MASALA - IX '' ah aw.....?

No comments:
Post a Comment