Tuesday, 6 August 2013

ZOGAM MASALA - IX





ZOGAM a Khaw hausa hihna lente i et leh 'Guite' beh lak ngen hisim ua theih ahi. 'Guite' i chih chiang in,Zomi te lak kia hilou in, a Sanggam(Thado-Kuki) te lak ah leng ana om hi. Unau taktak i hi uh chih a chiang mai hilou maw? Huai banah, 'Guite Zia (Ze-Awl)'  lam genna a i na zat mahbang un, ei kiziat sung in, i Kiim a om, Talpak te'n hon kheng zungzung uhi.




 


Zomi leh Kuki te unau khat i hihlam uh i na kihaih kha zen-zen ua (1997 kum in), inn leh lou banah Hinna taan tamtak i om khawloh uhi.Tu tanpha a huai gu (Poison) omtoulai ahi dia aw, i pankhawm theihlouh uh? 'Nomenclature' leltak a, van lah sukhalou, lei lah sukhalou in, lemlou tak in i om leiluai gige uhi. Neulai a lawmte toh kimawl chia, 'Unau pangkhawm sel (Phallouh)' i chihsekdan a, i pankhawm d'uh phallou om ahi diam? Ahihkei leh pangkhawm nuamlou himhim? 





I 'Guite Zia' ziak un, diip kisai akinoh mahmah mai, tulaitak (2013) in, Bangziak e?  I lungtang bang ana puak kun-kun zozen dan ahi. Hiai i geizek ua,Talpak (Meitei) te, 'Schedule Tribe' Status nget ziak in. Pil mahmah ahi di ua, Prime Minister Dr.Manmohan Singh bang '1947 kum a India in, Zalenna a ngah lai a Manipur Phaizang mite Hindu Shahkhua zui ahihziak ua Indian Constitution in General Category a hon na koih ahi' va chi ua, Prime Minister va khemzou maimah uhi. Hindu Shahkhua zuihziak a General Category Status piak hileh, State dang ah Hindu Sahkhua zui ST leh SC,adim-aha in a om tel dia hia? Hiai a i theih di ua hoih i sak ahihleh,'Schedule Tribe pen Indian Constitution in Khosakna niam leh Khanglui tawndan zuite khawng kiang a apiak uh ahi' chih i bil uah vom chiat ni.



 


Zeldim Thubawl zual le,Talpak te'n,'Equality' chih bang pansan zenzen le uh leng,ST Status a ngah na di thu uh a om kei. Gentehna di'n, Na lawmpa a din sang in sang henlan, Kikim tak a om (equality) sawm le uchin bang na hih masak uh angai dia? A dinsanna lah suniam theilou, nang lah na 'Figure' behlap theilou na hihchia, A sang zawpa (Meitei te chini) pen nang dinna toh kikim in dinsawm (ST hihsawm) leh na kikim ngei di uam?Nakikim theihna di ua lampi omsun chu, 'Tutna(ST Status ka chihna)' na doh a, Na lawmpa din toh kikim a na ding pen 'Equality' ana hi daih zel hi.



 


Bangteng gen in Sa-sa leng le, Tribal Nam 33 te leh MLA teng i pankhawm ua, 'Guite-Zia' koihkhe zual a, nan theihtawp a i nang kei ua leh i unaute un,'Va-uk' in hon leng mangsan ding uhi. Phaizang mite'n banghiam nget a neih chiang un, a ngetdan a siam mahmah mai ua, 'Lounuak' bang in anuak khawm diamdiam ua, 'Tangtel sik tan' bangmai in a kizialkhawm pah vutvut uhi. I mitte uh vaksak in khanglou ni, Pheiphung khat suan a mabang i pangkhawm uh hun lawta hi..! 





Huchibang kawmkal ah,thudang khat  'ST' i hih ziak tak uh leng ahi dia, 'Changkanna' kichi i thei hoih ua, himahleh i changkanna te uh i siatpih kha pahpah uhi. I pi-pute uh hunlai in, Dawi leh kaute ana bia ua, Innteng ah Kuangsil di leh nau-ek siak di'n, 'Ui (dog) ana nei chiat uhi. Himahleh, Christian Missionary te ziak in, i Zogam uah halhna hong tung a, i ngeina-dan lui teng uh i pai khe phaita uhi.Tulai a 'Dailen Buk' te 'Septic Tank' ngen phial ahi a, nidanglai dan a, 'Ek-buuk kuak tung khuh ding' chi a thusuah kibawl a om nawnkei. Changkanna lam kimanoh chu ahi peuhmah phot hi.



 


Zogam a teng i hia ua, mundang-gamdang a zintuah-vaktuah in i omlou theikei uhi. A tangpi a, niteng in Imphal hoh i om gige uh chih i thei ua, himahleh i thilchiin khat uh, a nalh hetlou a om. Mahni gari kizat a hoh ki-om zel mahleh, Bus Service te khawng in kituang tangpi a, Eimite kia kihilou in,Talpak te toh kituang khawm hi. Huchih hun chiang a, bangziak adiam Lamkal a i zun uh a suah sese? Talpakte a lah suak hetlou a? Huai banah, Zunthakdan ah leng pilvan poimoh khat a om nawn; Nalla kuak kalkak suk geih a tha chihbang, mi inn bang va thakkhum chiitchiat chih bang in i om uhi. Government hoihna ziak in veng chih ah Zunbuk omsuak vek ta hi (Government Record na ah, atak in bel..!). Zunbuk om ngal leh Zunbuk naih thei le la, Zunbuk ahih ngal leh 'ek' vatha se-se dah mai le...! 





Siangthouna lam i gen lailai un, tulai in kholak a lampi dung ah sai-ip (bora) bag te tawi a, siik neng leh tuithawl (bottle) khawng tomsiang muh di a om zeuhzeuh a, a kipahhuai mahmah, Guk di zon sang a huaite khawng a tomkhiat uh, damtheih huai in siangthou huai mahmah hi. Zan khangkhang a, Hol leh Sing-at khawng hon puak hial chiang un zaw fel vallua uh abang...! 





Mihingte Damsiang vilvel a om gige theih ahikei a, damlou sim kawm ale kholak vaktheih ahi.Huchih hunchiang in, i nap (mucous) khawng tuahna peuh ah niit mawk kei in, a nawl deuh naih ni.Tuabang mah in, i khaksuah khawng lampi ah kiphahsak dia-dua kei ni. Khe a paite a dia kihhuai law mahmah ahi.


 


Nekkhawmna sai mun mahmah Minam i hi ua, annek lai khawng in, nap niit mawkmawk ken..! Huai banah, mehkhing (mehval) te ui leh vokte a dia toi teitei di sa mawk..! I pilvan nawn mahmah na di uh ahihleh, 'Mi'n program zatna a tel dia chialna hon bawl leh, nangkia hia, na innkuan ua chih telchian masa in' nang kia dia hisap a nek ana bawl thei uh ahihman in, khonungbuai theih ahi..!



* Aban,'' ZOGAM MASALA - X '' ah aw.....?


No comments:

Post a Comment