By ~ Sang Quptong
'ZOGAM MASALA - I' ah thu tamlou i na gen khinta ua, tu'n huaite delhzui (bohzui) nadan in, 'ZOGAM MASALA - II' ah bangzah hiam lungsim a vei diakte i sekhe khawm nawn ding a, simtute'n Valhhak simsim om mah leh, agim beek ana nam le uchin chih ka deih masa hi. Genkhak dandan a hel-ahel polhsuk nengnung di dan i hi.
I Zogam uah Unau kituak mahmah 3 (thum):
( i ). Guktakna,(ii). Nekgukna leh a sanggam neupen uh,(iii). Side Income om ahi chih i thei ta uhi. Huchi ahihleh, hiaite koi a hong kipan ahi di ua le? A dawnna dik a i theih ahihleh, ''Mipite' apan ahi'' chih ahi ding hi. Bang chi dan in e? Guktakna kichi Khamtheih hih apan hong kipan ahi a, aguk ziak uh leng khamtheih man di a deihziak uh hi tangpi hi. Nekgukna leh Side Income te leng mipite apat mah ahi nawn hi. Bang chi'n e? Mipi te'n i Officer te uh banghiam hihdia i sawl chiang un singpi man di chi in sum i na pesek uh chih, 'Daileng' kawm a leng i theih vek uh ahi (adiak in Manipur ah). Huchi dan a Officer te i zol touhtouh ziak ua 'Tuimal neuneu kigawm in tuipi lianpi a bawl' chih dan in Nekgukna leh Side Income te' i gam ah 'Tuipi' i suah vekta ua tu'n mizawngte hon tuum mangta hilou hiam ?
Hiaite i gen kawmkawm in i Zogam khopi uh Lamka a Traffic i ETKOL dan leh ZUIH dan uh enzualle i chi nawn hi. Manipur a Khopi nihna chih hial a om 'Lamka' ah kicheina hi'n bang peuh ah hileh i kichangkangsak mahmah uhi. Himahleh, i Traffic rule Zuihdan un I 'Changniam' dan uh hon phoulak vek abang hi. Mipite' lam en le hang, Traffic Rule hia i zuih di, ahih kei leh Traffic Rule enkai tute ? chih kidot di'n hoih mahmah hi. Traffic Police te omlouhna a Helmet khunuam mahmah lou. 'Hell-Mate' sa a lauh bawl i hi di uam a..! Huchibang kawmkal ah, Traffic Police Duty te leng Zohmeng Sazu chang bang a sum muhna di ahihnak leh chi a Traffic Rule bohsete chang i bang uhi. Traffic Police te'n TrafficRule (unique mahmah) bohsia te Receipt cut in Rs.100 i liau sak ua, receipt cut se lou a, 'a kawm lam deuh ah aw' chi a Rs.100 i lak te uh i ngaihtuah chiang in 'Side Income kisuangsawn' a cih theih hi. 'Government in traffic signal bawlna di hon pezoulou ahih ua leh Rs.100 na liausakte tengteng uh tam phata ngial lou di ! Huaite zang in Traffic signal bawl lel ve ua ? A sumte kihawm bei tawmtawm uh maw ?' chih te mipite' kampau (Hotel houlim na) ahi maimah ta hi.
Khamtheih hih lam ah, mite nuai ah i om tuankei ua, i Gam uh leh milip omzah et in khamtheih hih i tam mahmah mai uhi. Eimite thil tuamtuam ah siam i hau mahmah mai ua, himahleh i siamnate uh khamtheih kiang ah i nakhawngbei zel uhi. Khamtheih zuak lah tam, a lei di lah tam, a khaam di lah tam. A tam ngen kiphukhawm kha ahi a, buaihuai tuak mahmah hi. Himahleh, Khamtheih Zuak leh hihte aw, hiaithu ana ngai khia un, 'Khamtheih zuak na kichih pe'n uh, SIHNA zuak na hi ua, hong lei tute'n leng SIHNA hong lei ahi mai uhi, Indirect a Tualthat na hi uh' chih i mangngilh louh ding uh ahi. Sihna khawng in i bangkua (innsung) a vai hong hawm chiang a le kideihlou a, Sihna i tuah ma a sum tam pipi seng a nan theihtawp a kinang a, Zintun louh theihlouh hun hong tung law di hi a.!! SIHNA ZUAK (Khamtheih zuak) te'n lah khawng ziahziah mai..! A Lei a ahihte'n lah SIHNA (Khamtheih) ahi cih thei na pi a lei zungzung mai..! Pathian i suk thangpaih khak ding uh lauhuai mahmah hi.
Diktatna in Nam a tawisang chih zaw kithei mah ve aw maw, hilele i diktat zou mahmah kei a hiven. Gil vahdan 'pang-ngai' lou deuhte bang et hak mahmah uhi. 'Chathak nabah' omlou a khut taangzou mahmah lou a, Pentui nasan pawt nuamlou mawk hi. Mipite' leng zilse ngailou a, 'Graduate' ngen i hi uhi. Na ut zahzah ne inla'n, gilpuak kiukeu in om in o, leikha ann di mah na hi a, lim hon saphet di ahi. Mi kua hiam tan ding laksak in khasesak mah lechin, na sih chiah, leikhate kipaksak mahmah na di na hi..!
I Zogam ua Gospel tangthupha hong lutnung kum 100 chinna, 'Gospel Centinary' bang i lawm zouta uhi. Zogam i chih chiang in, Cent-percent Christian i hi uhi. Himahleh, Christian kihingal a, bangziak a 'Pathian thu awi (mang) sang a, meiphu awi nuam sazaw mawk' i hi di ua? Diktatna kichi Gam leh Nam khantouhna dia poimoh mahmah ahi chih i thei chiat uhi. Solkal van (thil) ahih nak leh guk siang a ngai mawk (?). Ngakul khawng a i teeng a, Ring well khawng a, i kitholh hanhan sung, i Gam leh Nam a khangtou ngei kei ding hi.
Government a hoih mahmah mai a, i gamsung ah Development Scheme leh fund tuamtuam hong lut tam mahmah hi. A paina di muntak a tawn kha diam a ? Government School te lah chu, theihsa!! Government Teacher te Gam leh nam it taktak te a di'n, Nam melma leh khantouhna daltu ahi uhi. I tenna gam, mipite vaihawmna (Democracy) gam ahi a, Democracy kichi, sappau in 'Government OF the people,BY the people and FOR the people' chih ahi. Himahleh Election hiam banghiam chiang in hiai Defination pe'n 'Government OFF the people, BUY the people and FORCE the people' chih suahkha i bang uhi. Democracy diktak zui le zaw, i gam hichi tellou di hi ve aw, chih vungvung in om mun mahmah hi.
*N.B : Aban ''ZOGAM MASALA - III'' ah aw...................?

No comments:
Post a Comment