Monday, 29 July 2013

ZOGAM MASALA - I


By ~ Sang Quptong


KHOVEL a mihing a piang khe taphot, Nam(Tribe/Nation) neilou om di'n gintak huailou hi. Tua mahbang in, Nam khat in tenkhawmna di'n gam ana poimoh nawn leuleu hi. Pathian in mihingte leitung luahdim dia hon bawl ahih mahbang in, tenna di neilou te'n le sum tam pipi seng a kilei mai dan ahi. Mizo te Mizoram a ana teng mahbang un, Zomi te leng Zogam ah i te'n khop uh poimoh mahmah hi.




 Zomite aneu-alian in i Poimoh ngaih mahmah uh, 'Zogam' ahi hi. Kawlgam-Vaigam ah sepna leh thil tuamtuam ziak in gibang kikhen mahle hang, Zogam kipoimoh veve dan ahi hi. India khopi tuamtuam banah, Foreign gam tuamtuam ah Zomi te kitam mahleh, Zogam va chi thei mawklou i hih ziak un, i tenkhopna ding un 'Zogam' ana poimoh mahmah hi. Tulel in 'Zogam in nang hon poimoh kawmkawm in, nang leng Zogam poimoh mahmah na hi' chih theih ding ahi. Gam neiloute'n Gam neite kiang a gam nget pe'n Thudik ahi a, huaiziak mah a thudik pansan a Zogam kingen mah ana hi ding hi.



 Zogam i poimoh dan uh i gen khinta ua, tu'n a sung a teeng dia kisate(teng lellel) gen nawn leng i chi hi. I tenna in zillou hia en zillou chih theih zoh louh di abang ta hi. Gam khangtousate',adiak in 'Korea' te i ngaisang mahmah mai uhi. Amau te'n i ngaihsan lam uh anaphawk teuhlou du'h eive!!.'Korean Style' chi'n tulai khangthak te'n i Zogam ah hon 'Apply' mawk uhi.Eigam toh migam tehtheih di ahi kei hi. Eigam pen khangtou lellel le i hi naikei ua, khangtou dekpan i hi uhi.Eh.! A niamkiak lam i hi zomah uh hia leh..?



 I Zogam ua thiltungte thukdeuh a i ngaihtuah vengveng leh Mihing manphatna nelsiah mah i bang mawk uhi. Zoudawn lam a kipan ngen i hi sim ua, huaiziak in i theih hoih mahmah dia i gintak ahihleh 'Aak gil'(Aak buuk) ahi. Nitak khua amui nak leh Aak te'n a gil(buuk) uh naih siausiau uhi. Huchibang kawmkal ah, Aak neitu in le'ng a aak te akim leh kimlouh enzel in,'Aak gil' kongkhak khak zel hi.Hiai kon gen ziak ahihleh Aak gil tan hun (aak a buuk a alut hun) a alut kim kei ua leh aak neitu'n zontheihna teng ban zon mai dan ahi. Tu ni'n Zomite lak ki-enle, i ta leh naute, nitak lup hun a hong pai louh chiang un Nu-le-pa bangzah lunghimoh in i tate i zong ua le? Lunghimoh sese lou a om i hih leh bel 'Aak sang a i goumanpha, i tate poimoh ngaih lou zaw' i hi kha ding hi.



 Mihing le poimoh ngaih zou nawnlou i hih leh bang chi'n khelhna tuamtuam te, i thupi ngaihthei nawn mah dia e? Hiai ah'Nekgukna (Corruption)' lam gen uang deuh phot lehang, adangte i thupi ngaihkei chihna hilou in. Nekguk i chih, thil nuamtak ahi dia, Zil sese louh a 'Degree' sang taktak nei kitam mahmah hi. Cable gui, Meihol, Siik, Vokan bel, Underwear(Dendrite hiip na d), Gari(aneu & alian), banah Rs.1 gute le'ng guta a kichi hi. 'Guta' i chih chiang in, aneitute theihlouh a van leh banghiam gute ahi mai uhi. Guktakna kiang zek a, asanggam pianpih, 'Nekgukna(Corruption)' leng guktakna chikhat ahi chih ngaihtuahna neithei chiang in i theih uh ahi. Thil banghiam gu a kimante, naktak in i soisa ua, a vanguk khawng i ok-sak ua, i hahbawl thei mahmah uhi (huchih kei ni i chihna hilou in). A chih leh, sum tam pipi negute labang i chih ua? A dawnna dik ahihleh, 'Sum tam pipi negute, a ngawng uh dimzen in Pakkhi i ok-sak ua, Puan hoih pipi i silhsak ua, DAMSAWT HEN i chih khum zua-zua uh' chih ahi ding. Sum tam pipi, Ei mizawngte adia hong paite negu a, 'DAMSAWT HEN' chih behlap i hih ua leh chu,'NEGU' dia deih mahmah i hi uh chihna hilou hiam? Amau nekgukte 'Lamen' i hih ua leh bel, eile Negu (guta) kihi mailou di hia ? I Zogam ua,'CHIEF GUEST CULTURE' (a nekgukte uh hon hop khen na hun uh) bangtan hiam a, etkai poimoh mahmah ta hilou hiam ?



 Guktakna, Nekgukna (Corruption) chihte saulou i genta a, tu'n a kiang nai mahmah a hiai tegel 'back-up' tu di'n a Sanggam, laigui zoppih uh, Zomite' aneu-alian in i meltheih mahmah uh, 'SIDE INCOME' in i Zogam uah zung kiptak in hong kaita hi. Panmun hong bawlfuh mahmah mai a, Officer teng toh a kihouthei mahmah lai hi. 'Side Income' i chih loh ban a sum muh behna chi in i gensau deuh ding.



Unau muanhuai mahmah 3 (thum) :
(i). Guktakna(Khamtheih tungtawn in),
(ii). Nekgukna (Government apan Development fund tuamtuam tungtawn in) leh 
(iii). Side Income (Officer te' tungtawn in), 
i gam ah Zungpi(root) hong kai in hong khang hat mahmah uhi.  

Hiai tengthum te khan, bang chi sukkhawl ta di ? A kungpi suam buul di chi lelah, hong sel thak nawn thouthou dia. A zungpi in kalkhe di chi lelah, hih zoh di vual hi nawnlou. Student te' tunung chia i Gam adia khuam poimoh tak hong hidi chih thei napi a, Document tuamtuam hong sai chiang ua amau muh leh theih ngoih-ngoih a Suai (Signature) kaihman khawng i na lak hial chiang un zaw..!! Naupangte lungsim ah Nekgukna, Guktakna leh Side Income / Easy Money chih te chii kituh vekta hi. Hiai unau thumte a Zungpi in lah a kikalkhe zou nawn kei dia, a lampi omsun bel Khangthakte hoihtak a chiiltouh di ahi tamai hi. Gari mang om chiang in le'ng Side INCOME etlahna ziak liau-liau in Police te'n pan hon lanawn mahmah kei le uh, mipite gupna leh muanna leng ngah deuh ding uh bang hi.


* N.B : Aban, '' ZOGAM MASALA - II '' ah aw............?

No comments:

Post a Comment