Sunday, 12 May 2013

MANIPUR A TANCHINHOIH HONG LUT DAN


SAPGAM A HALHTHAKNA : Kum zabi 19na leh 20na bullam in sapgam mun tuamtuam  ah halhthakna tung hi. Pathian in missionary ding a sam ahi chih theitel in England khopi London apan F.A Savidge leh J.H. Lorrain hong kuankhia  in, January 11,1892 in Mizoram hong tung uhi. 1894 in Aizawl lutthei ua, Lushei pau in
thangthupha Johan letkhia uhi. 1904 apan Welsh gam ah halhthakna thupi mahmah tung hi. Tua gah in Watkin Roberts ( English tangval) missionary a hong kuankhia in, Aizawl hong tung hi. Nasep dingdan a ngaihtuah lai in, Thangthupha Johan gelh Lushei pau in mukha a Welsh gam a pastor khat in a gift  Puond 5 a piak zang in bu 104 leikhia in mun tuamtuam ah hawmzak hi. Senvon hausapa pu Kamkholun in khat na ngahkha a, a thute a sim chiang in theisiam zoulou in a laibu kawm (cover) sunglam  ah " pute aw, nou mahmah hong zin unla, na laibu hawm uleh na Pathian thu uh hon hilh un " chi a gelh in khakkik hi.


MANIPUR SIMTUM A PATHIAN THU LUTNA : Roberts in laibu kawmsunglam a kigelh a muh in, " Masidonia sapna
(Nasepte 16 : 9-10 :- 9 Huai zan in Paul in mengmuhna a nei a, huai ah Masidonia gam a mikhat ding a, "Masidonia gam ah hong galkai inla, hong huh in " chi a ngen ngutngut in a mu hi. 
10. Mengmuhna a neihkhit tak in, a kiang ua tanchinhoih gen ding a Pathian in hon sam ahi, chih thei in Masidonia gam a hoh ding in ka kisa pah uhi. " )  bang a ngaihsun in kipak mahmah hi. Senvon khua a hoh ding in thupukna bawlpah hi. Tua hunlai a Aizawl hoh valnou nih  Thangkai leh Lungpau toh kituakkha in zawn hi. Roberts in Aizawl a naupang vaak a omte kiang a  Manipur a nasem nuam azon leh pu Savoma, puVanzika leh puThangchhingpuia  te kipepah uhi. Suangpilawn ( Mizoram) apan Tuivai (Manipur) Rahnam kai akaan in May 7, 1910 in Senvon hong tung  uhi. Hausapu Kamkholun in a khomi leh khokiimte samkhawm in Pathian thu milem toh lak in nakpi in genpah uhi.
(Romte 10:15 :- Huan sawl ahih kei uleh bangchi'n thu a gen thei ding ua ? "Tanchinhoih kipahhuai hon tuntute khe kilawm hina tel e ! " Laisiangthou in a chih bang in.)
A kisuidan in Phaitong ah 1916 in biakinn ding a, Ngawnbung( Mualnuam) ah 1918 in ana ding hi. A tung in mission min masa "Thadou-Kuki pioneer mission" ana kichi hi. Tangthupha in gam hon keeklian zel a, Burma, Tripura Assam leh Manipur hong delhphah ching in amin khek hong kul in NEIGM kichi hi.


DINWIDDIE NASEP : 1925  in NEIGM nasep munuam in Dinwiddie hong zin hi. Manipur a NEIGM bial a siksuak nung in Teddim leh Champhai lam ah pai  a, pu Goihpum leh pu Vungthawn te'n na zui uhi. Lampi ah Natna in man a December 27, 1925 in  si a,  aluang Aizawl a pua in vui  uhi. Aman a diary ah , " NEIGM gingtute sawltak liante bang ahi uh, ahihhang in Bible theihna a kitasam lai ua, Bible School a poimawh uhi " chih na gelhkha hi. Tuhun chiang in bel amin hong mang hiaihiai ta.


PU ROSTAD-TE NUPA NASEP : 1928 in America a kipan pu Paul Rostad leh a ji pi Ella Rostad Lakhipur ( Cachar) hong tung ua, NEIGM nasep hong makaih uhi. Kum nih lel a om sung un tangval bangzah hiam Bible zilsak ua, tuate lak ah Manipur apan pu Vungtawn, pu Goihpum leh pu Jamkhai a telkha uhi. June 1930 vel in pu H.Coleman in kumpi phalna la masa in Old Churachandpur (Mission Compound) NEIGM phualpi in bawl hi. Tua toh kiton in Dr. Crozier  Field incharge , Rev.Paul Rostad Bible School mohpua, Mrs. Elle Rostad Treasurer a pangsak in, ei gammi bangzah hiam in huh uhi. Dr. Crozier in Mission  a nutsiat phet in pu Rostad, Field incharge a pang in amah huh ding a gammi Working Committee ah pu H. Nengzachin, pu Lalthanliana, Dr. Thanglung, pu Thangkhai, pu H.L. Sela, pu Vungthawn leh pu Lampum te zang hi. Hiai hun in Khalam khanna thupitak om a 1935-1945 sung in gingthak 7,140 ngah in om hi. 1937-1941 kalsung kumteng in gingthak 1000 val mu gige uhi. School mun tamkhop ah kihong a , Mission Compound ah Jr. High School  chiang kihilh a, tua zoute Bible zilsak in nasem ding in sawlkhe tawmtawm uhi.  Tua bang a Mission a khan dungzui in pu Coleman in kum 1936 in heutu ding in pu Lalthanliana, 1937 in pu H.Nengzachin te America ah Bible sin ding in a na sawl hi.


LEITUNG KIDOUPI NIHNA : Kum 1939 bei kuanlam apan in leitung kidoupi nihna om hi. Europe gam a hong kipan in, Asia gam, India gam tan ah leng kidoupi na in hon peh hi. Japan sepaihte'n Imphal a innte lenna in kap uhi. Pu Rostad te nupa galtai ding a hilh in om ua,vaigam Sattal ah , pu Thangkhai te innkuan toh tai ua, tua mun apan Mission nasep gal etkol uhi. 1944 in Japan-te Manipur hong lut ua, Mission munpi taisan kul hi. Mission innte a vek in haltum uhi. Heutute kikhenzak in a om na mun chiat uah Pathian nna sem uhi. Pu H. Nengzachin Kaihlam munpi ah heutu in om hi. Tua hunsung in Kaihlam ah Jr. High School kihong a, Labupi, Paite Sintung Bu leh Khristian laibu tuamtuam kisuah hi. Kidouna in Pathian nasep sukbuaina chiang nei mahleh suk-hatna lam zong nei veve hi. Galven nung in Mission Compound luahkik in, Pathian nasep hatsem in kipan non hi.

Pu Rostad te nupa in NEIGM kum 22 sung makaih uhi. (1928 - 1950). Mission Compound ah kum 20 sung om man uhi(1930-1950). Pathian Nna lohchintak a  a sepnung un pi Ella Rostad in meima damtheilou ( breast cancer ) hun saulou a vei nung in May 1, 1950 in a si a, Shillong ah kivui hi. Pu Rostad zong  a ji  sih nung in hun tomchik Old Churachandpur munpi ah omlai hi. Philadelphia a heutute'n "Toupa a ding in na semhoih a, na upata a, hong chiahkikta mai in " chi a a sap man un America ah hon paisanta hi.


Amau hon paisan nung  ei leh ei kimakaih a semtou in, May 4, 1972 in NEIGM saptuam kumpi ah registered bawl ahi. 1975 in NEIGM phualpu America te'n 'Indegigenous Church Programe' khat hong pankhia uhi. Tua in America apan huhna hong paipen kumsim a 10% kiamsak ding, a kiamna pen a gam saptuam in hukdim ding chih ahi. Tua program ECC(EBC) in Pathian muang in hangsan tak in kisang a, 1986 in kisangkhe thei hi.

Tuni chiang in i gam ah tangthupha hong lutna kum 100 bang  valta a, ei le ei kivaihawm a i paina kum 65 bang phata hi. Ei sung a sep ding tampi a omlai in zong Pathian in midangte lak ah septheihna din hamphatna hon pai in tu'n mission field 6 ah I semta uhi. Pathian hehpihna hang a khang leh masawn zel a i om man in thupina leh pahtawina khempeuh Pathian kia in tang hen ! Amen.

Amau, (i heutu masate uh) sepna maban sunzom ding in Toupa'n a gen bang in "Buhlak ding lah tam mahmah, himahleh a semmite a tawm uh... buh neipa kiang ah ngen uh " chih dik lailai hi.
Nang nong kipanta diam, sanggam ? A sapna dawng thei ding in Toupa'n hon makaih chiatta hen aw. Toupa Thupina i pia hi. 

Source : DEW ( Delhi EBCC Weekly, Dated 5th May, 2013)

Reproduced by : Bk Suan


No comments:

Post a Comment