By ~ Sang Quptong
KHOVEL khantouhna hu (gas) in, ZOMI te le hon uuk khasam ta hi. Khovel khantouhna te eite a di'n siatna leh kiakniamna ahi dia o, chihtheih ton om zel abang mawk a hiven.!!. I kisui vengveng leh 'Lompai noinoi' te i hi uh chih ngaihtuahna neithei chiang te'n, i theih hoih mahmah uh ahi hi. Gamdang, ei sang a changkang zaw te, thil hihdan te muh leh zuih i thuah chetchet mai uhi. Himahleh, ahoihlam sang a, a selam kizui tamzaw adia aw, chihtheih hi.
Zomite Gam changkang lel-lel (India) sung a Gam changkang lou (Manipur) Simlam ah i teeng tangpi uhi. Eite' (adiak a daikilkal a mite) a di'n zaw Manipur a piankhak leh teenkhak, kisik huai i sak hun uh a tam mahmah ding hi. Dated 30-7-2013 a,Telangana State, India a State 29 na dia hong pian bang leng, ei a di'n kipahna khat ahi (Bethsaida Dil kitok bangmai ahihman in).Telangana State a om ta a, om taak (aphu uh) mah leng ahi. A population uh i et leh 3.5 Crores.! Chih hitel ve o..! Ei Manipur a singtang mi Nam 33 tengkhawmte bangzah i pha di ua? Hiai i State thak gen uah MP-17, MLA seat-117 banah District-10 bang omzou hilhial hi. Manipur State toh ana bukkak mah dile? Telangana State in a buk zou mahmah mai ve maw? Huchi hileh, Manipur State apa'n State dang a pian di zaw......?
Zomi te'n i theih hoih mahmah uh, 'Tupna a sang leh kiakna a sang' chih ahi hi. Misual omlou pi a Jail bawl, zatna bei (a sung a omdi omlouh ziak in) a suak hi. Huai mahbang in, State leh bang 'Land-Land' hiam ngen le-le, a sung a vaihawm di dukdak a omkei leh,'Vokpi ma a suangmanpha paih' toh a kibang ding hi. Kei mimawl muhdan in, AHS (Autonomous Hill State) ah i tukhawm vek ding un ka gingta hi. Sangpi tum vel-val te le hiaimun hong tuk ua, Manipur a Tribe 33 omteng 'Tangtel siktan' bangmai in kizialkhawm vit-vit ua, AHS Demand in, 'Lounuak' bang in nuakkhawm diamdiam leng uthuai mahmah hi.
Khovel ah mihing a kibehlap hat mahmah a, second khat a naungek 5 (nga) piangzel ahi a chi uhi. Huai mahbang in, India inle Mihing tamlam ah,TOP-2 bang ana luah velvol a,TOP-1 a pang China, kum bangzah hiam nung chiah i makhalh ding chih misiamte gen a i theih uh ahi.Hiai thu ah,Zomite lungkhamna di a omkei, India government in 'Family Planning' hahgen mah leh i bil ua i lutsaklouh ding uh ahi (ei-le-ei i kivaihawm nuam u leh.!). Telangana State Population i genna ua pa'n in, i mitte uh hong vak leh chih i deih thusam ahi nawn hi.
I Zogam uh MUTPUAK (Balloon) bangmai in omta hi. Bang chidan in e? Mutpuak kichi i theihvek uh ahi a, naupang neu chik-chik te'n a paakta mahmah uhi. Mutpuak i mut chiang in muhtheih in khang lian pah hul-hul mai hi. Tua mahbang in, Zomite lak ah leng, Mutpuak bangmai a muhtheih a khan hul-hul na leh sum deihtakna chii ana kituh ta hi. Zan a bangmah hilou i sak te bang hong hauhsak hul-hul chiang un zaw, i lungsim ah 'Black' chih hong kilang dundun mai hi.
Zomite lak ah, Paite(Paite-Zomi chih di) kichi tribe khat ahi a, huaite paunak nalh mahmah khat ahihleh, 'Paite ki-eng-sawn' chih ahi.Thakhat thu a hauhsak utna ziak in, Assam gam ah mi bangzah in i hinna uh i va khawng ua le? Hiai i gen lailai in, 'Paite khonung pil' chih le ana omlai; himahleh i Sihnung a pilsawm i bang maimah uhi.! Bible in, Sum deihtak siatna (gilou) chiteng bul ahihdan hoihtak in hon na hilh hi (a bung-achang ka thei kei na a). I hinna uh pe-ngam khop a Sum deih minam i na hikha uhi. Christian ka hi va kichih-chih di le zumhuai ngoih-ngoih hun tam mahmah ta hi. Addict theih tuamtuam a tam a, Khamtheih kia hilou 'Chingpi ki (horn) khatnei te kap (shoot)' nasan in i gamsung hong buluh ta hi. Mikhat in, 'Chingpi kap kichi No.4 addict te sang a le lauhhuai zaw ahi' a chih, dik ahi dia aw ? ! ka chih vungvung hun tam mahmah mai hi. Dik le dik di'n ka gingta..!
I Zogam khopi tung uah, Muvanlai bang in i mitkhate uh lengsak den-den lehang bang i mudia? Bazar lai khawng a kimawlna thanghuai pipi kimawl tam i mu mahmah dia, Zuaktheih teng zuakna, Pathian Temple (Taksa pum) zuak bang leng hunkhop tak kimu phengphung di'n ka koih hi. Guta tamtak i muh ngei leng ka gingta nawn hi. Gambling lam gensau deuh le, Khamtheih tuamtuam te sang in ana lauhuai zawtham hi. Bang chidan in e? Gambling kimawlte'n kham chih anei ngeikei ua, zankho vak-vak in a kimawlthei uhi. A pung (gain) deuh-deuh ua leh lunglut deuh-deuh, a mang (loss) deuh-deuh ua leh thangpaih pan deuh-deuh ua, inngam (inn leh lou chaan) tamtak i omta uhi. A selam ngen a i lompai noi-noi sung uh Zogam a khangtou ngeikei ding hi.
Mi upa lam deuhte gen dan in, kum 10 hiam paisa in, i Zogam uah 'Lottery' ana kithang mahmah mai a, a saitute lah pung tuanlou,a va cut te lah pung tuanlou in om a, Nupa kikhen, inn 'banda' chih tanpha tam mahmah ahi chih a gen uh ka zakha ngei hi. Tua kia hileh phadawm deuh di, tuni tan a huai hunlai a sum abat uh, pezou (dinzou) nailou mi tamtak om uh ahi a chi uhi. A hoih peuhmah lenkip tinten in, a sia a i theih peuhmah uh 'Dustbin' sung tun tawmtawm le hoih ding hi. Tulai pau in gen le, 'A hoih peuhmah SAVE in, a sia peuhmah DELETE le i Nam leh i Gam khang hul-hul mai ding hi.
* Aban, '' ZOGAM MASALA - VI '' ah aw.........?

No comments:
Post a Comment