ZOGAM A teng i hi ua, himahleh I gam uh, puah leh zunlouh a om abang maimah hi. I gam leh nam uh, 'GAWL-MEK' i hat mahmah mai ua, silou phet in i koih zel uhi. Bang chi'n, i Nam leh Gam uh i gawl-mek ua le? Paite-Zomi te Pau in, ''Theih ngal, Kawlgit Suluk'' a chih bangdeuh ua, Government in banghiam i nget uh hon suk pichinlouh chiang in, ei leh ei i kigawl-mek (Bandh,Strike,Blockade) ekh-ekh sek uhi.
Kigawlmek i chih chiang in, i ann nekte a paisuk namun lak a kimek chihna ahi chih gawl neiteng in i theih uh ahi. Manipur a tengte', Aneu-alian; Bandh, Strike, Blockade chihte theilou i om leh mihai hi di i hi. Nam lian hi'n, namneu hitaleh, i lungkim kei leh chu ei leh ei kigawlmek suk pah in, a khonung a, Nek-le-taak lam a buai ngal..! Ei leh ei kidawm deuh le bang a chi dia? Theih ngal i kawlgit sukuk ziak in mi bangzah in i buai loh ale? I paidan uh kheng hun lawta hilou hiam Zomi leh Kuki te aw..?
Thukal zeh dan in: Zomi te i kigawlmek na uh dang khat ahihleh Khamtheih ah ahi. Tua dan a i paitouh zel ua leh Mahni leh mahni kithat, ahihkei leh khauhual zang a kigaklum toh kibang maimah di i hi..! I maban d'uh i ngaihtuah ua, a lampi dang i zon uh hun lawta hilou hiam? KHAMTHEIH hih leh zuak a nuam sa mahmah te aw, 'NANG LEH NANG KIGAWL-MEK NA HI CHIH NA THEIH KAWMKAWM IN, NAM LEH GAM GAWL-MEK NA HI' chih ana thei sam ve maw?
I Zogam ah Nam tuamtuam i teng khawm ua, Colour atam mahmah mai hi. Government ah i duh leh deihte uh i sungkhawm siausiau ua (Memorandum), ahoih mahmah mai hi. Himahleh, i duh leh deihte i nu-le-pa te'n hon leisak leh ngaihtuah sak zouvek lou hial d'uh ahi chih theih masak ahoih hi. Hiaimun ah, 'State Government' pen 'Nu-le-Pa' dan in i lazual di ua, Manipur a Tribe tuamtuam te pe'n Unau ( tate ) dan in i la ding uhi. I theihsiam sem na di'n, denchiang a, 'Pi-pute' hong kichih khak leh, Central Government te genna dan ahi ding hi.
I gentaksa mahbang in, Manipur ah Colour a tam mahmah mai hi.Tribe bang 33 tak om velvol mai dan ahih ching in, Manipur Government a di'n, a tate (Tribe tuam-tuam te) nuam tak a koih zoh di vual hilou ahi. Bangziak in e? Manipur Government a hausa vekvuk kei a, khantouhna lam a le aniam lawi ahi hi (Nekgukna lam ah asangpen himahleh). Pa in atate thilnget, bang chi-chi hiam a,'Chikhum' zang a akhem lungdam dan in, I pa un (State govt. in) leng, Chikhum (Sum) zang a hon khem lungdam sek ahi dia aw, chih vungvung in om hi.Tate a di'n le chu sum taksap hun a, thil thupi deuh ngen a kiphin a, sum eimah zatkhop di laihsuah mah i lunggulh ding un a gintak huai hi. Longterm enlou a Short Term kia i etziak uh ahi. Hiai mahmah in leng, i gam uh hon 'Gawl-mek' ban mahmah ahi. 'Vakhu bang a numnem in, gul bang in chalak pil giu-giau ta ni' chinuam dan i hi.
Nu-le-pa te kiang ah nget nei in (Huai le,hon hihsak zohlouh di tan uh) i kiphin ua, Blockade hi'n *Kade lou hitaleh i kiphamat sak zelzul uhi. I nu-le-pate uh le hehpihlou leh dawmlou hial i hi di uam? Alehlam tak ah, nu-le-pa a i neih un, 'Sawn-ta' bangmai in hon enkol a, i thilnget te'n abil a deng mahmah kei ding. Ama sisan a piang hilou i hih man un (?).'I heh leh ei alunggim kisuak lel ahi' chihbang leng mi gen zaksek in om a, ngetdan siamtak a nget didan omkha ding hi.
Bandh leh Strike bawl in, eimah van neihsa (gari..!) khawng halsia hang a, School kailou hang a, nek zong a kuanlou (Dawr honglou) depdap hang a, huaite'n i nu-leh-pate bil a deng mahmah kei ding. I school fee te amau hon piaksak ahihlouh man in. Dawr i khak a, nektawm zongte'n i nektawm zongna i khawlsan leh chu ei leh ei ki 'Gawl-mek' taktak suak chihna himai dan ahi. Akhenchiah vanman khang in, daikilkal a mizawngte a di'n,'Ngoi a thep mahmah' chih louh ngal gen di omkei. I nu-le-pa, 'Vompi vaimiim kham mahbang' a, a ihmut hiahhiah lai in, en ann ngawl zen in i thilnget uh ngaihsak mahle, amau hon phawk deklou uhi.
Unau lak a khat in thilnget nei henlan, hihsak hileh a unau dangte'n ana haza mawk..! Ahihkei leh, tulai a i omdan un gen lehang, I nu-le-pate kiah unau lak a khat in thil a nget leh va dal teitei.? Mi'n a nget-nget a ngen kei dia, hithei hileh, nang le na ngetpih a, nang a di le aman hon ngetpih sam di hilou maw? Unau kithutuakte mah mite huphulh leh muan a om uh eive? Unau kisiatna di ahih le zaw bangmah i ngetnget louh ua, khekhat a ei-le-ei kiding sawm mai di dan ahi (dingzou dia kikoih a, banghiam demand i hih vanglak leh).
Nu-le-pa te'n le i Pi-pute uh ana khem nehsoh mahmah ahi di ua, i pi-pute kiang a i vatai chiang in hon na khem lungdam thei zel ve uh aw? Meitei leh Vai putekte khuak i ban naikei uhi. Himahleh, 'Maiteh-khuak' in amau khuak chihman a banlah tuanlou ahi, chih thei thak ni. Innsung ah banghiam demand nei in i kitom ua, Nu-le-pate van neihsa leh lamsate i suksiatsak khak chiang un, abil uh a deng mahmah mai. Himahleh, huai nung a i thilnget hon piak di uh le, thaduai-huai tuntun di'n a gintak huai hi. Huchilou in lah, ei van neihsa mah i susia a, ei a chaan kihimai.
*WRITER'S NOTE: ''EI-LE-EI KAWLGIT SULUK BANG MAI A, I KIGAWL-MEK SANG UN, I NU-LE-PA UH A HUN BANG ZEL IN GAWL-MEK ZAW TA NI AW''

No comments:
Post a Comment